കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ കൊട്ടിയൂർ പഞ്ചായത്തിലാണ് ദക്ഷിണ കാശി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന പ്രസിദ്ധമായ കൊട്ടിയൂർ മഹാശിവക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നാലുഭാഗവും മലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രം പുണ്യനദിയായ ബാവലി പുഴയുടെ തീരത്താണ്. ദക്ഷയാഗം നടന്ന ഭൂമിയായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഇവിടെ, ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ അന്യസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നടക്കം ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തരാണ് ദർശനത്തിനായി ഒഴുകിയെത്തുന്നത്.

കൊട്ടിയൂർ: പേരിന് പിന്നിലെ ചരിത്രം

‘കൂടിയ ഊര്’ എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് കൊട്ടിയൂർ എന്ന പേര് ഉണ്ടായതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ദക്ഷയാഗത്തിനായി എല്ലാ ദേവീദേവന്മാരും മുനിമാരും ഒരുമിച്ചു കൂടിയ ഇടമായതിനാലാവാം ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. തൃച്ചെറുമന എന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര്. കാടിനും മലകൾക്കും ഇടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശം ഇന്നും അതിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രകൃതിയും വന്യതയും നിലനിർത്തിപ്പോരുന്നു.

അക്കരെ കൊട്ടിയൂരും ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരും

കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം എന്നത് പ്രധാനമായും രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളാണ്. നിത്യപൂജ ഉള്ള ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരും ഉത്സവകാലത്ത് മാത്രം പ്രവേശനമുള്ള യാഗശാലയായ, സ്വയംഭൂ വിഗ്രഹമുള്ള അക്കരെ കൊട്ടിയൂരും.

1. ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂർ

ബാവലി പുഴയുടെ തെക്കേ തീരത്താണ് ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഉത്സവകാലം ഒഴികെയുള്ള പതിനൊന്ന് മാസവും ഇവിടെ നിത്യപൂജകൾ നടക്കുന്നു. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതുപോലെ ശ്രീകോവിലും ചുറ്റമ്പലവും ഇവിടെയുണ്ട്. ഉത്സവസമയത്ത് ഇവിടുത്തെ ദേവചൈതന്യം അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് ആവാഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ പൂജകൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവെക്കും. അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകണമെങ്കിൽ ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരിൽ കൂടി തൊഴണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

2. അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ

വൈശാഖ മാസത്തിൽ (മെയ് – ജൂൺ) മാത്രം പ്രവേശനമുള്ള അപൂർവ്വ ക്ഷേത്രമാണിത്. ഇവിടെ സ്ഥിരമായ കെട്ടിടങ്ങളില്ല. മണിത്തറ എന്ന ശിലാത്തറയും അതിനു ചുറ്റുമുള്ള ‘തിരുവഞ്ചിറ’ എന്ന ജലാശയവുമാണ് പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ. തിരുവഞ്ചിറയുടെ നടുവിലുള്ള സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗമാണ് ആരാധനാമൂർത്തി. അമ്മാറക്കല്ലിൽ സതീദേവിയുടെ സാന്നിധ്യവും ദർശിക്കാം. ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഉത്സവകാലത്ത് പ്രകൃതിദത്തമായ വസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച നിരവധി ‘പർണ്ണശാലകൾ’ ഇവിടെ കാണാം.

ദക്ഷയാഗത്തിന്റെ ഐതിഹ്യം

ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷപ്രജാപതിക്ക് ശിവനോട് കടുത്ത വിരോധമുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ദക്ഷൻ വലിയൊരു യാഗം സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ മനഃപൂർവ്വം ശിവനെയും മകളായ സതീദേവിയെയും ക്ഷണിച്ചില്ല. എന്നാൽ പിതാവ് നടത്തുന്ന യാഗമായതിനാൽ ശിവഭഗവാന്റെ വിലക്ക് മറികടന്ന് സതീദേവി യാഗശാലയിലെത്തി. അവിടെ വെച്ച് ദക്ഷൻ ശിവനെയും സതിയെയും പരസ്യമായി അപമാനിച്ചു. ഈ അപമാനം സഹിക്കാനാവാതെ സതീദേവി യാഗാഗ്നിയിൽ ചാടി ആത്മാഹുതി ചെയ്തു.

വിവരമറിഞ്ഞ പരമശിവൻ ക്രുദ്ധനായി തന്റെ ജട നിലത്തടിച്ചു. അതിൽ നിന്നും വീരഭദ്രനും ഭദ്രകാളിയും ജനിക്കുകയും അവർ യാഗശാല തകർത്ത് ദക്ഷന്റെ ശിരസ്സറുക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ദക്ഷയാഗം നടന്നത് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ മണിത്തറയിലാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. സതീദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തത് അമ്മാറക്കല്ലിലാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

വൈശാഖ മഹോത്സവം: ഭക്തിസാന്ദ്രമായ ആചാരങ്ങൾ

മേടമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രം മുതൽ മിഥുനത്തിലെ ചിത്തിര നക്ഷത്രം വരെയുള്ള 28 ദിവസമാണ് കൊട്ടിയൂർ വൈശാഖ മഹോത്സവം നടക്കുന്നത്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

• പ്രക്കൂഴം (Prakkoozham): ഉത്സവത്തിന് മുന്നോടിയായി വിഭവങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നതിനും ഒരുക്കങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നതിനുമുള്ള ദിവസം.
• നീരെഴുന്നള്ളത്ത്: ബാവലി പുഴയിൽ നിന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം ശേഖരിച്ച് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ മണിത്തറയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതോടെ ഉത്സവത്തിന് തുടക്കമാകുന്നു.
• നെയ്യാട്ടം (Neyyattam): മാസങ്ങളോളം വ്രതം നോറ്റ നൂറിലധികം വ്രതക്കാർ തലയിൽ പശുവിൻ നെയ് നിറച്ച കുടങ്ങളുമായി കാൽനടയായി എത്തി ഭഗവാന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്ന പുണ്യ കർമ്മം.
• ഇളനീരാട്ടം (Elaneerattam): അന്യജില്ലകളിൽ നിന്ന് ഭക്തർ വ്രതശുദ്ധിയോടെ എത്തിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ഇളനീർ ഭഗവാന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്ന അതിപ്രധാന ചടങ്ങ്.
• രോഹിണി ആരാധന: ഉത്സവത്തിലെ ഏറ്റവും പുണ്യകരമായ ദിനം. സതീദേവിയുടെ വിയോഗത്തിൽ ദുഃഖിതനായ ശിവനെ ബ്രഹ്മാവ് നേരിട്ട് വന്ന് ആരാധിച്ചതിന്റെ സ്മരണ.
• മകം കലം വരവ് (Makam Kalam Varavu): ഭഗവാന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾ കലം എഴുന്നള്ളിച്ചു വരുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അർദ്ധരാത്രി നടക്കുന്ന ഈ ചടങ്ങിൽ പ്രദേശത്തെ വൈദ്യുതി പൂർണ്ണമായും വിച്ഛേദിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് പ്രകൃതി ക്ഷോഭിക്കുന്നതും ശക്തമായ കാറ്റുവീശുന്നതും പതിവാണ്.
• തൃക്കലശാട്ട് (സമാപനം): തിരുവഞ്ചിറയിലെ വെള്ളം വറ്റിച്ച ശേഷം പ്രത്യേക കലശങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു. പർണ്ണശാലകൾ പൊളിച്ചുമാറ്റുന്നതോടെ ആ വർഷത്തെ ഉത്സവത്തിന് സമാപനമാകും.

കൊട്ടിയൂർ 2026 ലെ പ്രധാന ദിനങ്ങൾ (Important Dates)

കൊട്ടിയൂർ അമ്പലം ദർശന സമയം  ( Kottiyoor Temple Timings )

• അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ (ഉത്സവ കാലത്ത്): വൈശാഖ മഹോത്സവ സമയത്ത് മിക്കവാറും പകൽ മുഴുവനും രാത്രി വൈകിയും ദർശനമുണ്ടാകും. ചടങ്ങുകൾക്കനുസരിച്ച് മാറ്റങ്ങൾ വരാം.
• ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂർ (സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ): രാവിലെ 05:30 AM മുതൽ ഉച്ചയ്ക്ക് 12:30 PM വരെയും, വൈകുന്നേരം 05:30 PM മുതൽ 08:00 PM വരെയും.

സന്ദർശകർക്കുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ (Tips for Pilgrims)

• സ്ത്രീകൾക്കുള്ള നിയന്ത്രണം: ഉത്സവത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിലും അവസാന ദിവസങ്ങളിലും (സാധാരണയായി ചോതി മുതൽ മകം വരെ) സ്ത്രീകൾക്ക് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് പ്രവേശനമില്ല.
• ഓടപ്പൂ (Oda Poo): ദക്ഷന്റെ താടിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഓടപ്പൂ വാങ്ങാൻ മറക്കരുത്. ഇത് വീട്ടിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഐശ്വര്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം.
• കാലാവസ്ഥ: മഴ നനഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് മിക്കവരും ദർശനം നടത്തുക. എങ്കിലും കുടയോ റെയിൻ കോട്ടോ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് തടസ്സങ്ങളില്ല.
• സുരക്ഷ (Bavali River): മഴക്കാലത്ത് ബാവലിപ്പുഴയിൽ പെട്ടെന്ന് വെള്ളം ഉയരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ സുരക്ഷിതമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രം കുളിക്കാൻ ഇറങ്ങുക.
• അന്നദാനം: ഉത്സവകാലത്ത് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരും ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരും ഭക്തർക്കായി സൗജന്യ അന്നദാനമുണ്ട്.

എങ്ങനെ എത്തിച്ചേരാം?

• റോഡ് മാർഗ്ഗം: കണ്ണൂർ (70 കി.മീ), തലശ്ശേരി (60 കി.മീ), മാനന്തവാടി (30 കി.മീ) എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് നിരന്തരം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി, പ്രൈവറ്റ് ബസ് സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
• അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ: തലശ്ശേരി (TLY) – ഏകദേശം 60 കി.മീ. കണ്ണൂർ (CAN) – ഏകദേശം 70 കി.മീ.
• അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം: കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (CNN) – ഏകദേശം 45 കി.മീ.

ബന്ധപ്പെടാനുള്ള വിവരങ്ങൾ ( Kottiyoor Temple Phone Number & Contact Details )

വിലാസം : കൊട്ടിയൂർ ദേവസ്വം, കൊട്ടിയൂർ പി.ഓ, കണ്ണൂർ ജില്ല, കേരളം – 670651
കൊട്ടിയൂർ അമ്പലം ഫോൺ നമ്പർ : 0490 2430234, 0490 2430434
ഭരണസമിതി : മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്

കൊട്ടിയൂർ ദർശനത്തിനായി വരുമ്പോൾ ദർശിക്കേണ്ട കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഏതൊക്കെ എന്നറിയാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ

കൂടുതൽ പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രവിശേഷങ്ങളും തീർത്ഥാടന വിവരങ്ങളും അറിയാൻ Kshethraveedhi.com സ്ഥിരമായി സന്ദർശിക്കുക.